Lục phủ trong Y học cổ truyền là gì?

Lục phủ trong Y học cổ truyền gồm Đởm, Vị, Tiểu trường, Đại trường, Bàng quang và Tam tiêu. Tìm hiểu chức năng và vai trò của Lục phủ trong học thuyết Tạng tượng.

Bên cạnh khái niệm Ngũ tạng, Y học cổ truyền còn có một nhóm quan trọng khác gọi là:

Lục phủ.

Nếu Ngũ tạng gồm năm Tạng là Can, Tâm, Tỳ, Phế và Thận, thì Lục phủ gồm sáu Phủ:

  • Đởm;
  • Vị;
  • Tiểu trường;
  • Đại trường;
  • Bàng quang;
  • Tam tiêu.

Ngũ tạng và Lục phủ là hai thành phần quan trọng của học thuyết:

Tạng tượng.

Lục phủ gồm những gì?

Sáu Phủ bao gồm:

                 LỤC PHỦ
                    │
      ┌──────┬──────┼──────┬──────┐
      │      │      │      │      │
     ĐỞM    VỊ  TIỂU TRƯỜNG ĐẠI TRƯỜNG
                              │
                       ┌──────┴──────┐
                       │             │
                  BÀNG QUANG      TAM TIÊU

Mỗi Phủ có những chức năng riêng trong hệ thống lý luận YHCT.

Đặc điểm chung của Lục phủ

Một cách khái quát, Lục phủ thường được mô tả là các hệ thống có chức năng:

  • Tiếp nhận;
  • Tiêu hóa;
  • Truyền dẫn;
  • Chuyển hóa;
  • Bài tiết.

Có thể minh họa:

THỨC ĂN / DỊCH
       │
       ▼
    TIẾP NHẬN
       │
       ▼
    TIÊU HÓA
       │
       ▼
    CHUYỂN HÓA
       │
       ▼
    TRUYỀN DẪN
       │
       ▼
    BÀI TIẾT

Trong lý luận cổ điển, Lục phủ thường được mô tả bằng đặc điểm:

Truyền hóa vật nhi bất tàng.

Có thể hiểu khái quát là Lục phủ thiên về chức năng tiếp nhận, vận chuyển và chuyển hóa hơn là tàng trữ.

Đởm trong Y học cổ truyền

Đởm là một trong Lục phủ.

Theo lý luận YHCT, Đởm thường được nhắc đến với chức năng:

  • Tàng và bài tiết mật;
  • Liên quan đến khả năng quyết đoán.

Điểm thứ hai khiến Đởm trở thành một khái niệm đặc biệt trong hệ thống Tạng phủ.

Có thể tóm tắt:

ĐỞM
 │
 ├── Liên quan đến mật
 │
 └── Chủ quyết đoán

Đởm thường có mối quan hệ biểu lý với:

Can.

Cặp Can – Đởm thường được xem xét cùng nhau trong hệ thống Tạng phủ.

Vị trong Y học cổ truyền

Vị thường được liên hệ với chức năng:

Thu nạp và tiêu hóa thức ăn.

Trong YHCT, Vị thường được gọi là:

Bể chứa của thủy cốc.

“Thủy cốc” là thuật ngữ cổ dùng để chỉ thức ăn và đồ uống đưa vào cơ thể.

Có thể hình dung:

THỨC ĂN
    │
    ▼
   VỊ
    │
    ▼
THỤ NẠP
    │
    ▼
SƠ BỘ TIÊU HÓA

Vị có mối quan hệ biểu lý với:

Tỳ.

Cặp Tỳ – Vị có vai trò rất quan trọng trong lý luận về vận hóa thức ăn và đồ uống.

Tiểu trường trong Y học cổ truyền

Tiểu trường là một trong Lục phủ.

Theo lý luận YHCT, Tiểu trường có chức năng quan trọng là:

Phân biệt thanh trọc.

Khái niệm này thường được dùng để mô tả quá trình phân loại và phân biệt các thành phần sau quá trình tiếp nhận và chuyển hóa.

Có thể minh họa khái quát:

THỦY CỐC
   │
   ▼
TIỂU TRƯỜNG
   │
   ├────► THANH
   │
   └────► TRỌC

Tiểu trường có mối quan hệ biểu lý với:

Tâm.

Đại trường trong Y học cổ truyền

Đại trường thường được liên hệ với chức năng:

  • Truyền dẫn;
  • Bài tiết cặn bã.

Có thể hình dung:

CHẤT CẶN
    │
    ▼
ĐẠI TRƯỜNG
    │
    ▼
TRUYỀN DẪN
    │
    ▼
BÀI TIẾT

Đại trường có mối quan hệ biểu lý với:

Phế.

Mối quan hệ Phế – Đại trường là một trong những cặp biểu lý quan trọng của Tạng phủ.

Bàng quang trong Y học cổ truyền

Bàng quang thường được liên hệ với chức năng:

  • Tàng chứa nước tiểu;
  • Bài tiết nước tiểu.

Trong lý luận YHCT, hoạt động của Bàng quang có liên hệ với sự khí hóa.

Có thể khái quát:

TÂN DỊCH
   │
   ▼
CHUYỂN HÓA
   │
   ▼
BÀNG QUANG
   │
   ▼
NƯỚC TIỂU

Bàng quang có mối quan hệ biểu lý với:

Thận.

Tam tiêu là gì?

Tam tiêu là một trong những khái niệm đặc biệt và khó hiểu nhất trong hệ thống Tạng phủ.

Tam tiêu được xếp vào Lục phủ nhưng không thể đơn giản xác định như một cơ quan giải phẫu cụ thể.

Tam tiêu thường được chia thành:

  • Thượng tiêu;
  • Trung tiêu;
  • Hạ tiêu.

Có thể hình dung:

            TAM TIÊU
               │
       ┌───────┼───────┐
       │       │       │
  THƯỢNG TIÊU TRUNG TIÊU HẠ TIÊU

Thượng tiêu là gì?

Thượng tiêu thường được mô tả là phần phía trên của cơ thể.

Một số tài liệu thường liên hệ Thượng tiêu với:

  • Tâm;
  • Phế.

Trong lý luận YHCT, Thượng tiêu có liên quan đến sự phân bố Khí và Tân dịch.

Trung tiêu là gì?

Trung tiêu thường được liên hệ với khu vực giữa cơ thể.

Các hệ thống thường được nhắc đến gồm:

  • Tỳ;
  • Vị.

Trung tiêu thường được liên hệ với các chức năng:

  • Tiếp nhận;
  • Tiêu hóa;
  • Vận hóa.

Hạ tiêu là gì?

Hạ tiêu thường được liên hệ với phần dưới của cơ thể.

Một số hệ thống thường được nhắc đến gồm:

  • Thận;
  • Bàng quang;
  • Đại trường.

Hạ tiêu thường liên quan đến quá trình bài tiết và chuyển hóa dịch thể theo lý luận YHCT.

Tam tiêu có phải là một cơ quan vật lý?

Đây là vấn đề đã được bàn luận trong lịch sử YHCT.

Không có sự đồng thuận đơn giản rằng Tam tiêu tương ứng với một cơ quan giải phẫu duy nhất.

Tam tiêu thường được hiểu như một:

Hệ thống chức năng liên quan đến sự vận hành Khí, Tân dịch và các hoạt động của cơ thể.

Do đó, không nên đơn giản dịch Tam tiêu thành tên của một cơ quan giải phẫu cụ thể.

Mối quan hệ giữa Ngũ tạng và Lục phủ

Ngũ tạng và Lục phủ thường được liên kết thành các cặp biểu lý.

TạngPhủ liên quan
CanĐởm
TâmTiểu trường
TỳVị
PhếĐại trường
ThậnBàng quang
Tâm bàoTam tiêu

Có thể minh họa:

CAN ───────── ĐỞM

TÂM ───────── TIỂU TRƯỜNG

TỲ ────────── VỊ

PHẾ ───────── ĐẠI TRƯỜNG

THẬN ──────── BÀNG QUANG

TÂM BÀO ───── TAM TIÊU

Cần lưu ý rằng để hoàn chỉnh hệ thống Ngũ tạng – Lục phủ, YHCT còn đề cập đến Tâm bào, một khái niệm sẽ được giải thích riêng.

Vì sao gọi là Ngũ tạng nhưng lại có sáu cặp biểu lý?

Đây là điểm thường gây thắc mắc.

Ngũ tạng gồm:

  • Can;
  • Tâm;
  • Tỳ;
  • Phế;
  • Thận.

Trong khi Lục phủ có sáu Phủ.

Sự khác biệt này liên quan đến sự tồn tại của:

Tâm bào.

Tâm bào thường được xem là một hệ thống có liên hệ với Tâm và được ghép với Tam tiêu thành một cặp biểu lý.

Vì vậy:

NGŨ TẠNG + TÂM BÀO
        │
        ▼
      LỤC HỆ
        │
        ▼
     LỤC PHỦ

Đây là một nội dung cần được tìm hiểu kỹ hơn khi học sâu về Tạng tượng.

Phân biệt Tạng và Phủ

Một cách khái quát, có thể phân biệt:

TạngPhủ
Thiên về tàng trữThiên về truyền hóa
Liên quan đến tinh, khí, huyếtLiên quan đến tiếp nhận và vận chuyển
Ngũ tạngLục phủ

Có thể minh họa:

TẠNG
 │
 └── TÀNG

PHỦ
 │
 └── TRUYỀN HÓA

Đây là cách hiểu khái quát. Khi nghiên cứu sâu hơn, mỗi Tạng và Phủ đều có những chức năng phức tạp.

Lục phủ có hoàn toàn tương đương với cơ quan giải phẫu hiện đại?

Không.

Một số tên gọi có sự tương đồng với các cơ quan hiện đại, chẳng hạn:

  • Vị;
  • Đại trường;
  • Tiểu trường;
  • Bàng quang.

Tuy nhiên, chức năng của chúng trong hệ thống Tạng tượng không hoàn toàn trùng khớp với mô tả sinh lý học hiện đại.

Đặc biệt:

Tam tiêu không thể đơn giản đồng nhất với một cơ quan giải phẫu cụ thể.

Vì vậy, cần phân biệt giữa:

  • Hệ thống khái niệm của YHCT;
  • Hệ thống giải phẫu và sinh lý học hiện đại.

Những hiểu lầm phổ biến về Lục phủ

Hiểu lầm 1: Lục phủ chỉ gồm sáu cơ quan giải phẫu

Không hoàn toàn chính xác.

Lục phủ là các khái niệm thuộc hệ thống Tạng tượng.

Hiểu lầm 2: Tam tiêu là một cơ quan vật lý cụ thể

Chưa thể khẳng định đơn giản như vậy.

Tam tiêu là một trong những khái niệm có nhiều cách diễn giải trong YHCT.

Hiểu lầm 3: Tạng và Phủ hoàn toàn tách biệt

Không đúng.

Chúng có mối quan hệ chặt chẽ, đặc biệt thông qua các cặp biểu lý.

Hiểu lầm 4: Chỉ cần biết tên các Tạng phủ là hiểu YHCT

Không đúng.

Điều quan trọng hơn là hiểu:

  • Chức năng;
  • Mối quan hệ;
  • Hệ thống lý luận;
  • Cách các khái niệm được sử dụng trong Biện chứng.

Vai trò của Lục phủ trong YHCT

Lục phủ là một phần quan trọng của hệ thống Tạng tượng.

Việc hiểu Lục phủ giúp người học tiếp cận các nội dung như:

  • Tạng phủ biện chứng;
  • Khí;
  • Huyết;
  • Tân dịch;
  • Tiêu hóa;
  • Bài tiết;
  • Kinh lạc.

Có thể khái quát:

              TẠNG TƯỢNG
                  │
        ┌─────────┴─────────┐
        │                   │
     NGŨ TẠNG             LỤC PHỦ
        │                   │
        └─────────┬─────────┘
                  │
                  ▼
            HOẠT ĐỘNG CƠ THỂ
                  │
                  ▼
             BIỆN CHỨNG

Kết luận

Lục phủ là một bộ phận quan trọng trong học thuyết Tạng tượng của Y học cổ truyền.

Lục phủ gồm:

  • Đởm;
  • Vị;
  • Tiểu trường;
  • Đại trường;
  • Bàng quang;
  • Tam tiêu.

Nhìn chung, Lục phủ thường được liên hệ với các hoạt động:

  • Tiếp nhận;
  • Tiêu hóa;
  • Vận chuyển;
  • Chuyển hóa;
  • Bài tiết.

Trong đó, Tam tiêu là một khái niệm đặc biệt, không nên đơn giản đồng nhất với một cơ quan giải phẫu cụ thể.

Việc tìm hiểu Lục phủ cùng với Ngũ tạng là nền tảng quan trọng để tiếp cận sâu hơn học thuyết Tạng tượng và hệ thống lý luận của Y học cổ truyền.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

  • Ngũ tạng trong Y học cổ truyền là gì?
  • Tạng phủ trong Y học cổ truyền là gì?
  • Tâm bào trong Y học cổ truyền là gì?
  • Ngũ hành trong Y học cổ truyền
  • Khí, Huyết và Tân dịch trong Y học cổ truyền
  • Kinh lạc trong Y học cổ truyền là gì?
  • Biện chứng luận trị trong Y học cổ truyền

Lưu ý: Bài viết mang tính giới thiệu kiến thức lý luận Y học cổ truyền. Các khái niệm về Lục phủ thuộc hệ thống Tạng tượng và không nên tự động đồng nhất hoàn toàn với cơ quan giải phẫu hoặc chẩn đoán bệnh lý trong y học hiện đại.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *