Y học cổ truyền Việt Nam đang đứng trước cơ hội phát triển mới khi khoa học, công nghệ và dữ liệu ngày càng được ứng dụng trong bảo tồn tri thức, nghiên cứu dược liệu, chuẩn hóa đào tạo và nâng cao năng lực hành nghề. Việc số hóa kho tàng y thư, bài thuốc và tri thức bản địa không chỉ có ý nghĩa lưu giữ di sản, mà còn tạo nền tảng cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển y học cổ truyền trong tương lai.
Số hóa tri thức Y học cổ truyền Việt Nam
Trong quá trình phát triển của Y học cổ truyền Việt Nam, nhiều kiến thức về dược liệu, bài thuốc, phương pháp chữa bệnh và kinh nghiệm sử dụng thuốc được lưu truyền qua y thư, gia đình, dòng họ và cộng đồng. Một phần tri thức quý giá này vẫn tồn tại dưới dạng sách cổ, tài liệu giấy hoặc truyền nghề.
Theo bài viết “Chuẩn hóa tri thức y học cổ truyền bằng khoa học và dữ liệu” do Cổng Thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ đăng tải ngày 31/05/2026, định hướng phát triển Y học cổ truyền hiện nay đặt trọng tâm vào khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về Y học cổ truyền.
Việc số hóa có thể giúp chuyển đổi các tài liệu truyền thống thành dữ liệu có khả năng lưu trữ, tìm kiếm, đối chiếu và khai thác lâu dài. Đây là bước quan trọng trong việc bảo tồn những giá trị tri thức có nguy cơ bị phân tán hoặc thất truyền.
Chuẩn hóa dữ liệu để phục vụ nghiên cứu và bảo tồn
Số hóa tri thức chỉ là bước đầu. Để dữ liệu có thể phục vụ nghiên cứu và ứng dụng hiệu quả, cần tiếp tục chuẩn hóa các thông tin liên quan đến dược liệu, bài thuốc, bệnh, tên gọi và các thuật ngữ chuyên môn.
Chẳng hạn, thông tin về một cây thuốc có thể bao gồm tên tiếng Việt, tên gọi khác, tên khoa học, họ thực vật, bộ phận sử dụng, tính vị, quy kinh, công dụng và nguồn tài liệu. Khi các thông tin này được tổ chức thành những trường dữ liệu riêng biệt, việc tìm kiếm, so sánh và cập nhật sẽ thuận lợi hơn so với việc chỉ lưu dưới dạng một đoạn văn dài.
Đối với bài thuốc, việc ghi nhận riêng từng thành phần, liều lượng, đơn vị, cách dùng và nguồn tham khảo có thể giúp làm rõ cấu trúc của bài thuốc. Dữ liệu được tổ chức tốt cũng tạo điều kiện cho việc xây dựng các hệ thống tra cứu chuyên sâu và công cụ hỗ trợ chuyên gia.
Tuy nhiên, chuẩn hóa dữ liệu không đồng nghĩa với việc mọi thông tin đã được chuẩn hóa đều chính xác về mặt y khoa. Dữ liệu cần tiếp tục được đối chiếu với tài liệu gốc, đánh giá và thẩm định theo quy trình chuyên môn phù hợp.
Khoa học và công nghệ mở ra hướng phát triển mới
Bên cạnh bảo tồn, việc kết hợp Y học cổ truyền với khoa học dữ liệu, công nghệ sinh học và các phương pháp nghiên cứu hiện đại đang mở ra nhiều hướng tiếp cận mới.
Theo nội dung được Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp, các nhóm nghiên cứu liên ngành giữa Y học cổ truyền, dược học, công nghệ sinh học và khoa học dữ liệu đang được hình thành nhằm chuẩn hóa và nâng cao giá trị khoa học của lĩnh vực này.
Trong tương lai, các cơ sở dữ liệu có cấu trúc có thể hỗ trợ nhiều hoạt động như:
- Tra cứu và đối chiếu thông tin về dược liệu.
- Hệ thống hóa các bài thuốc và thành phần.
- Bảo tồn y thư, tài liệu cổ và tri thức bản địa.
- Hỗ trợ nghiên cứu về dược liệu và các bài thuốc truyền thống.
- Xây dựng công cụ tìm kiếm và phân tích tri thức bằng trí tuệ nhân tạo.
- Kết nối thông tin giữa các cơ sở đào tạo, nghiên cứu và thực hành.
Những khả năng này cần được phát triển trên cơ sở dữ liệu có nguồn gốc rõ ràng, quy trình kiểm soát chất lượng và sự tham gia của các chuyên gia phù hợp.
Chuẩn hóa nguồn nhân lực và năng lực hành nghề
Cùng với việc số hóa tri thức, chuẩn hóa nguồn nhân lực cũng là một nội dung quan trọng trong quá trình phát triển Y học cổ truyền Việt Nam.
Bài viết của Bộ Khoa học và Công nghệ đề cập đến các hoạt động rà soát chương trình đào tạo, chuẩn năng lực bác sĩ Y học cổ truyền, khảo sát mô hình bệnh tật tại bệnh viện và tham khảo kinh nghiệm quốc tế.
Theo thông tin được bài viết dẫn lại, Tiểu ban Y học cổ truyền thuộc Hội đồng Y khoa Quốc gia đã bước đầu xây dựng danh mục 129 vấn đề chuyên môn cốt lõi làm nền tảng cho việc xây dựng ngân hàng câu hỏi đánh giá năng lực hành nghề.
Việc chuẩn hóa đào tạo và năng lực hành nghề có ý nghĩa trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đồng thời tạo cơ sở để kết nối tri thức truyền thống với yêu cầu chuyên môn trong bối cảnh hiện đại.
Bảo tồn di sản và phát triển Y học cổ truyền trong thời đại số
Y học cổ truyền Việt Nam không chỉ là một lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, mà còn gắn liền với lịch sử, văn hóa, y thư và tri thức bản địa của nhiều thế hệ.
Khi các tài liệu, bài thuốc và thông tin về dược liệu được số hóa, những giá trị này có thêm cơ hội được lưu giữ, phổ biến và nghiên cứu một cách có hệ thống. Tuy nhiên, quá trình hiện đại hóa cần bảo đảm sự tôn trọng đối với nguồn gốc tri thức, bản quyền tài liệu và các giá trị văn hóa liên quan.
Khoa học, dữ liệu và công nghệ có thể tạo ra nền tảng mới cho việc bảo tồn và khai thác tri thức Y học cổ truyền. Trong đó, dữ liệu có cấu trúc, nguồn tham khảo rõ ràng và quy trình thẩm định chuyên môn sẽ là những yếu tố quan trọng để phát triển các hệ thống tra cứu, nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tương lai.
Nguồn tham khảo
Bộ Khoa học và Công nghệ. (31/05/2026). Chuẩn hóa tri thức y học cổ truyền bằng khoa học và dữ liệu. Cổng Thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ.
Bài viết gốc: https://mst.gov.vn/chuan-hoa-tri-thuc-y-hoc-co-truyen-bang-khoa-hoc-va-du-lieu-197260528195352566.htm