Ngày 09/10/2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1165/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển ngành Dược Việt Nam giai đoạn đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.
Chiến lược đặt ra định hướng phát triển toàn diện ngành Dược, từ nghiên cứu, sản xuất và cung ứng thuốc đến phát triển nguyên liệu làm thuốc, dược liệu và các sản phẩm từ nguồn dược liệu trong nước.
Đối với y học cổ truyền, đây là một định hướng đáng chú ý. Dược liệu không chỉ là nguyên liệu sản xuất mà còn là một phần quan trọng của hệ thống tri thức và thực hành y học cổ truyền Việt Nam.
Mục tiêu phát triển ngành Dược Việt Nam
Chiến lược hướng tới việc xây dựng ngành Dược Việt Nam theo hướng hiện đại, bền vững và từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh.
Một số định hướng lớn bao gồm:
- Bảo đảm cung ứng thuốc chủ động, kịp thời và có chất lượng.
- Phát triển công nghiệp dược trong nước.
- Đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ.
- Phát triển nguyên liệu làm thuốc.
- Nâng cao chất lượng hệ thống phân phối và sử dụng thuốc.
- Tăng cường hội nhập vào chuỗi cung ứng dược phẩm toàn cầu.
Trong bức tranh chung đó, dược liệu trong nước được xác định là một lĩnh vực cần được phát triển và nâng cao giá trị.
Dược liệu trong chiến lược phát triển ngành Dược
Việt Nam có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú và lịch sử sử dụng cây thuốc lâu đời. Tuy nhiên, việc sở hữu nguồn tài nguyên phong phú không đồng nghĩa với việc đã khai thác hiệu quả giá trị của nguồn tài nguyên đó.
Để phát triển bền vững, dược liệu cần được tiếp cận như một chuỗi liên kết bao gồm:
Nguồn gen → Nuôi trồng → Thu hái → Sơ chế → Kiểm soát chất lượng → Chế biến → Nghiên cứu → Sản xuất → Sử dụng
Mỗi giai đoạn đều có ảnh hưởng đến chất lượng và giá trị của sản phẩm cuối cùng.
Chiến lược phát triển ngành Dược đặt mục tiêu phát triển dược liệu, thuốc và các sản phẩm từ nguồn dược liệu trong nước thành lĩnh vực sản xuất hàng hóa có chất lượng và giá trị cao.
Từ nguyên liệu thô đến sản phẩm có giá trị
Một trong những vấn đề quan trọng của phát triển dược liệu là nâng cao giá trị thay vì chỉ dừng lại ở khai thác và cung cấp nguyên liệu thô.
Giá trị của một nguồn dược liệu có thể được gia tăng thông qua:
- Nghiên cứu khoa học
- Chuẩn hóa quy trình sản xuất
- Kiểm soát chất lượng
- Phát triển sản phẩm
- Xây dựng thương hiệu
- Bảo hộ và phát triển tài sản trí tuệ
Điều này cho thấy phát triển dược liệu không chỉ thuộc phạm vi của nông nghiệp hay y học cổ truyền mà còn liên quan đến công nghiệp dược, khoa học công nghệ và kinh tế.
Vai trò của nghiên cứu và công nghệ
Một ngành Dược hiện đại không thể chỉ dựa trên hoạt động sản xuất. Nghiên cứu và ứng dụng công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra sản phẩm mới và nâng cao giá trị của các nguồn nguyên liệu hiện có.
Đối với dược liệu, nghiên cứu có thể liên quan đến nhiều khía cạnh khác nhau:
- Định danh và phân loại.
- Nghiên cứu thành phần.
- Đánh giá chất lượng.
- Phát triển quy trình chế biến.
- Nghiên cứu tác dụng và độ an toàn.
- Phát triển dạng bào chế.
- Xây dựng tiêu chuẩn.
Việc kết nối tri thức truyền thống với các phương pháp nghiên cứu hiện đại có thể mở ra thêm nhiều hướng khai thác giá trị của nguồn dược liệu Việt Nam.
Phát triển dược liệu cần đi cùng bảo tồn
Khai thác và phát triển luôn cần đi cùng với bảo tồn.
Một số nguồn cây thuốc có thể chịu áp lực do khai thác quá mức hoặc suy giảm môi trường sống. Vì vậy, phát triển dược liệu bền vững không chỉ là mở rộng vùng trồng mà còn bao gồm việc bảo tồn nguồn gen và duy trì đa dạng sinh học.
Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với y học cổ truyền.
Nhiều loài cây thuốc không chỉ có giá trị về mặt nguyên liệu mà còn gắn với tri thức bản địa và kinh nghiệm sử dụng được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Nếu nguồn tài nguyên biến mất, một phần tri thức liên quan cũng có nguy cơ bị mất theo.
Dữ liệu và tri thức về dược liệu
Bên cạnh nguồn tài nguyên vật chất, dược liệu còn gắn với một lượng lớn thông tin và tri thức.
Thông tin về một vị thuốc có thể xuất hiện trong:
- Y thư cổ.
- Dược điển.
- Sách chuyên khảo.
- Tài liệu nghiên cứu.
- Cơ sở dữ liệu khoa học.
- Kinh nghiệm sử dụng trong cộng đồng.
Vấn đề là các nguồn thông tin này thường tồn tại phân tán.
Cùng một dược liệu có thể có nhiều tên gọi khác nhau. Thông tin về đặc điểm, công dụng, cách sử dụng hoặc các bài thuốc liên quan cũng có thể nằm trong những nguồn tài liệu khác nhau.
Do đó, cùng với việc phát triển nguồn nguyên liệu, việc tổ chức và chuẩn hóa thông tin về dược liệu cũng là một nhu cầu quan trọng.
Chuyển đổi số trong ngành Dược
Chiến lược cũng đặt ra định hướng phát triển ngành Dược theo hướng hiện đại và tăng cường ứng dụng công nghệ. Trong các nhiệm vụ triển khai, văn bản đề cập đến việc triển khai chuyển đổi số ngành Dược và xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số về dược.
Từ góc độ dài hạn, dữ liệu có thể hỗ trợ nhiều hoạt động:
- Tra cứu thông tin.
- Quản lý nguồn dược liệu.
- Theo dõi chất lượng.
- Kết nối nghiên cứu.
- Hỗ trợ quản lý và ra quyết định.
- Tăng khả năng tiếp cận tri thức.
Đối với tri thức y học cổ truyền, quá trình số hóa cũng tạo cơ hội để các nguồn tài liệu truyền thống được lưu trữ và tiếp cận thuận lợi hơn.
Y học cổ truyền trong bức tranh phát triển ngành Dược
Y học cổ truyền và ngành Dược có nhiều điểm giao nhau, đặc biệt thông qua dược liệu và thuốc cổ truyền.
Sự phát triển của thuốc cổ truyền phụ thuộc vào:
- Chất lượng nguồn nguyên liệu.
- Tri thức về dược liệu.
- Quy trình sản xuất.
- Tiêu chuẩn chất lượng.
- Nghiên cứu về hiệu quả và an toàn.
- Hệ thống quản lý phù hợp.
Vì vậy, các định hướng phát triển ngành Dược có ý nghĩa gián tiếp nhưng quan trọng đối với tương lai của y học cổ truyền.
Y học cổ truyền không tồn tại tách biệt khỏi hệ thống y tế và ngành công nghiệp dược. Ngược lại, việc phát triển bền vững lĩnh vực này đòi hỏi sự kết nối giữa tri thức truyền thống, nguồn nguyên liệu, nghiên cứu khoa học và công nghệ hiện đại.
Hướng tới một chuỗi giá trị bền vững
Nếu nhìn từ góc độ tổng thể, phát triển dược liệu và thuốc từ nguồn dược liệu cần hình thành một chuỗi liên kết thay vì các hoạt động riêng lẻ.
Chuỗi này có thể được hình dung như sau:
Tri thức → Bảo tồn → Nuôi trồng → Kiểm soát chất lượng → Nghiên cứu → Sản xuất → Ứng dụng
Trong đó, tri thức đóng vai trò ở điểm bắt đầu.
Việc hiểu đúng về một dược liệu, cách sử dụng, nguồn gốc và các đặc điểm liên quan là điều kiện quan trọng để xây dựng các hoạt động nghiên cứu và phát triển tiếp theo.
Kết luận
Chiến lược quốc gia phát triển ngành Dược Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 đặt dược liệu trong một bức tranh phát triển rộng hơn, không chỉ như nguồn nguyên liệu truyền thống mà còn là một lĩnh vực có tiềm năng kinh tế, khoa học và công nghệ.
Đối với y học cổ truyền, định hướng này cho thấy việc bảo tồn tri thức cần được kết nối với nghiên cứu, tiêu chuẩn hóa và phát triển nguồn nguyên liệu.
Trong tương lai, giá trị của dược liệu Việt Nam không chỉ phụ thuộc vào sự phong phú của tài nguyên mà còn phụ thuộc vào khả năng tổ chức tri thức, kiểm soát chất lượng và phát triển các sản phẩm có giá trị cao.
Nguồn tham khảo
Thủ tướng Chính phủ. Quyết định số 1165/QĐ-TTg ngày 09/10/2023 phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển ngành Dược Việt Nam giai đoạn đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.
Xem văn bản chính thức trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ