Y học cổ truyền là một bộ phận trong hệ thống chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam. Bên cạnh các chương trình và chiến lược phát triển dài hạn, vị trí của lĩnh vực này còn được xác định trong khung pháp luật về hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.
Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 được Quốc hội ban hành ngày 09/01/2023 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2024. Một điểm đáng chú ý của Luật là việc dành riêng Chương VI, gồm Điều 85 đến Điều 87, để quy định về khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền và kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại.
Việc đưa nội dung này thành một chương riêng cho thấy y học cổ truyền không chỉ được nhìn nhận như một hệ thống tri thức truyền thống, mà còn là một lĩnh vực được điều chỉnh trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh tại Việt Nam.
Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định gì về y học cổ truyền?
Ngay tại Điều 1 về phạm vi điều chỉnh, Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 đã bao gồm nội dung khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền và kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại.
Bên cạnh đó, trong các nguyên tắc cơ bản về khám bệnh, chữa bệnh, Luật xác định định hướng:
Kế thừa và phát huy y học cổ truyền; kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại.
Đây là một nguyên tắc có ý nghĩa quan trọng. Chính sách pháp luật không đặt hai hệ thống y học trong quan hệ loại trừ lẫn nhau, mà hướng đến việc kế thừa, phát triển và kết hợp trong khuôn khổ hoạt động chuyên môn.
Tuy nhiên, định hướng kết hợp không có nghĩa là mọi phương pháp đều có thể được áp dụng tùy ý. Hoạt động khám bệnh, chữa bệnh vẫn phải tuân theo điều kiện chuyên môn, phạm vi hoạt động và các quy định pháp luật có liên quan.
Chương VI: Quy định riêng về y học cổ truyền
Một điểm đáng chú ý trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 là Chương VI được dành riêng cho:
Khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền và kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại.
Chương này gồm ba điều:
- Điều 85: Phát triển khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền.
- Điều 86: Phát triển nguồn lực phục vụ khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền.
- Điều 87: Kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
Cấu trúc này cho thấy pháp luật tiếp cận lĩnh vực y học cổ truyền theo ba hướng chính: phát triển hoạt động chuyên môn, phát triển nguồn nhân lực và tổ chức kết hợp với y học hiện đại.
Phát triển hoạt động khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền
Điều 85 của Luật đề cập đến nhiều định hướng phát triển y học cổ truyền.
Trong đó, Luật quy định các bệnh viện đa khoa của Nhà nước phải tổ chức việc khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền. Đồng thời, pháp luật khuyến khích cơ sở khám bệnh, chữa bệnh y học cổ truyền tổ chức khám bệnh, chữa bệnh đa khoa khi đáp ứng đủ điều kiện.
Điều này cho thấy định hướng phát triển y học cổ truyền không chỉ giới hạn trong các cơ sở chuyên biệt. Y học cổ truyền cũng được đặt trong mối quan hệ với hệ thống khám bệnh, chữa bệnh nói chung.
Luật cũng đề cập đến việc kế thừa và phát triển:
- bài thuốc y học cổ truyền;
- phương pháp khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền;
- thuốc dược liệu;
- thuốc cổ truyền;
- các phương pháp dưỡng sinh y học cổ truyền tại cộng đồng.
Đây là phạm vi khá rộng, bao gồm cả hoạt động chuyên môn, thuốc và các phương pháp chăm sóc sức khỏe.
Nghiên cứu khoa học về y học cổ truyền
Một nội dung đáng chú ý khác tại Điều 85 là việc khuyến khích nghiên cứu khoa học và công nghệ về y học cổ truyền.
Các lĩnh vực được đề cập bao gồm nghiên cứu thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền; nghiên cứu về tính vị và tác dụng của vị thuốc; đánh giá tính an toàn và hiệu quả của các phương thức chẩn trị; nghiên cứu kết hợp thuốc cổ truyền với thuốc hóa dược; và ứng dụng công nghệ trong bào chế thuốc.
Điểm này đáng chú ý vì nó phản ánh một hướng tiếp cận không chỉ dừng ở việc kế thừa kinh nghiệm truyền thống.
Việc phát triển y học cổ truyền trong bối cảnh hiện nay còn gắn với:
- nghiên cứu khoa học;
- đánh giá tính an toàn và hiệu quả;
- ứng dụng công nghệ;
- chuẩn hóa phương pháp và sản phẩm.
Đây cũng là một trong những điểm tạo ra sự kết nối giữa tri thức truyền thống và nghiên cứu y học hiện đại.
Phát triển nguồn nhân lực y học cổ truyền
Điều 86 đề cập đến nguồn lực phục vụ hoạt động khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền.
Luật quy định việc lồng ghép nội dung đào tạo về y học cổ truyền trong chương trình đào tạo của các cơ sở đào tạo thuộc khối ngành sức khỏe, đồng thời đa dạng hóa hình thức và loại hình đào tạo nhân lực trong lĩnh vực này.
Bên cạnh đội ngũ được đào tạo chính quy, Luật cũng đề cập đến lương y, người có bài thuốc gia truyền và người có phương pháp chữa bệnh gia truyền.
Những đối tượng này có thể tham gia các hoạt động cập nhật và bồi dưỡng kiến thức về y học hiện đại và y học cổ truyền theo quy định.
Cách tiếp cận này phản ánh một đặc điểm đặc biệt của y học cổ truyền: tri thức trong lĩnh vực này không chỉ tồn tại trong hệ thống đào tạo hiện đại mà còn được lưu truyền thông qua kinh nghiệm gia truyền và các hình thức kế thừa truyền thống.
Thách thức đặt ra là làm thế nào để vừa kế thừa những nguồn tri thức này, vừa bảo đảm các yêu cầu về chuyên môn và quản lý trong hệ thống y tế hiện đại.
Kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại
Điều 87 quy định về việc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
Theo Luật, việc kết hợp này chỉ được thực hiện tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và bao gồm việc sử dụng các phương pháp, kỹ thuật chuyên môn của y học cổ truyền kết hợp với phương pháp, kỹ thuật chuyên môn của y học hiện đại để khám bệnh, chữa bệnh, theo dõi và đánh giá kết quả điều trị.
Luật cũng quy định chỉ người hành nghề có đủ điều kiện mới được chỉ định phương pháp chữa bệnh hoặc kê đơn thuốc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại.
Điểm này cần được hiểu rõ.
“Kết hợp” trong chính sách không đơn thuần là sử dụng đồng thời hai phương pháp. Việc kết hợp được đặt trong một khuôn khổ chuyên môn, có cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và người hành nghề đáp ứng điều kiện.
Do đó, định hướng kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại không nên được diễn giải thành việc người bệnh có thể tự ý phối hợp các phương pháp hoặc thuốc khác nhau.
Y học cổ truyền trong hệ thống khám bệnh, chữa bệnh
Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 cũng cho thấy y học cổ truyền có vị trí trong cấu trúc chung của hệ thống khám bệnh, chữa bệnh.
Điều 48 của Luật liệt kê các hình thức tổ chức của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, trong đó có phòng chẩn trị y học cổ truyền.
Bên cạnh đó, các quy định tại Chương VI xác định những định hướng liên quan đến tổ chức hoạt động chuyên môn, phát triển nhân lực, nghiên cứu và kết hợp với y học hiện đại.
Có thể nhìn nhận vị trí của y học cổ truyền trong hệ thống hiện nay qua ba khía cạnh:
Hoạt động chuyên môn
Y học cổ truyền là một lĩnh vực được pháp luật điều chỉnh trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.
Nguồn lực và đào tạo
Việc phát triển y học cổ truyền gắn với đào tạo nhân lực, cập nhật kiến thức và kế thừa tri thức.
Nghiên cứu và phát triển
Y học cổ truyền được khuyến khích nghiên cứu về thuốc, phương pháp chẩn trị, tính an toàn, hiệu quả và khả năng ứng dụng công nghệ.
Ba khía cạnh này cho thấy việc phát triển y học cổ truyền không chỉ liên quan đến việc duy trì các phương pháp truyền thống mà còn liên quan đến năng lực chuyên môn và quá trình phát triển của hệ thống y tế.
Từ kế thừa tri thức đến phát triển trong bối cảnh hiện đại
Một trong những điểm đáng quan tâm khi đọc Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 là sự đồng thời của hai định hướng:
Kế thừa tri thức và phương pháp y học cổ truyền.
Phát triển thông qua nghiên cứu, đào tạo, công nghệ và sự kết hợp với y học hiện đại.
Hai định hướng này có ý nghĩa đặc biệt đối với quá trình bảo tồn tri thức.
Nếu chỉ tập trung vào việc lưu giữ các tư liệu cổ, tri thức có thể bị tách rời khỏi quá trình nghiên cứu và ứng dụng hiện đại. Ngược lại, nếu chỉ tập trung vào chuẩn hóa hiện đại mà không quan tâm đến nguồn gốc và bối cảnh lịch sử, một phần giá trị của tri thức truyền thống có thể bị mất đi.
Vì vậy, việc tiếp cận y học cổ truyền cần đặt trong mối quan hệ giữa kế thừa, nghiên cứu và phát triển.
Đây cũng là một trong những thách thức đối với các hoạt động số hóa và hệ thống hóa tri thức y học cổ truyền.
Ý nghĩa đối với sự phát triển y học cổ truyền
Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 cung cấp một khung pháp lý quan trọng cho việc nhìn nhận vị trí của y học cổ truyền tại Việt Nam.
Nếu Quyết định 1893/QĐ-TTg đặt ra chương trình và các mục tiêu phát triển đến năm 2030, thì Luật Khám bệnh, chữa bệnh xác định khuôn khổ pháp lý cho hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, trong đó có y học cổ truyền và việc kết hợp với y học hiện đại.
Hai văn bản có vai trò khác nhau nhưng có thể được xem xét trong cùng một bối cảnh:
- Chương trình phát triển: xác định mục tiêu và định hướng.
- Khung pháp luật: quy định nguyên tắc và hoạt động trong thực tế.
Việc đọc các văn bản này cùng nhau giúp hình dung rõ hơn cách y học cổ truyền được định vị trong chính sách y tế Việt Nam.
Kết luận
Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 dành riêng một chương để quy định về khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền và kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại.
Các quy định tập trung vào ba nhóm nội dung chính: phát triển hoạt động khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền; phát triển nguồn nhân lực; và tổ chức việc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại.
Một điểm quan trọng của Luật là việc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại được đặt trong khuôn khổ hoạt động chuyên môn và pháp lý, thay vì được hiểu như sự phối hợp tùy ý giữa các phương pháp điều trị.
Trong bối cảnh phát triển hiện nay, y học cổ truyền đứng trước yêu cầu đồng thời về kế thừa tri thức truyền thống, phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và tăng cường sự kết nối với hệ thống y tế hiện đại.
Nguồn tham khảo
Quốc hội. Luật số 15/2023/QH15 ngày 09/01/2023 về Khám bệnh, chữa bệnh. Luật có hiệu lực từ ngày 01/01/2024.